Metalpoint begint (bijna) bij nul euro

Voor zilverstift is zilver nodig en dat is eenvoudigweg niet gratis. Maar metalpoint kan ook met andere metalen, zoals aluminium en koper, dat nauwelijks iets kost of zelfs gratis is. Lees verder over de goedkoopste manier om metalpoint te proberen (spoiler: 16 euro alles bij elkaar). Noem het budgetmetalpoint.

Metalpoint is duurder in primaire aanschaf maar als je er flink mee tekent, zijn goede potloden op langere termijn duurder in gebruik. Ik vind het geweldig als je in mijn webshop een startersset koopt: daar betaal ik deze website vol gratis praktische informatie van, waarmee ik het medium ook in Nederland wil herintroduceren.

Maar als je ophikt tegen de opstartkosten, verklap ik hier met hetzelfde plezier hoe je voor heel weinig geld al best een eind komt. Hoewel de aanschafprijzen dramatisch verschillen, nuanceren de overige kosten het totaalplaatje.

Drie keuzes

Hieronder zet ik de budgetoptie uiteen: de goedkoopste manier om metalpoint te proberen.

Een andere methode is de praktische, hedendaagse toepassing die ik in mijn webshop aanbiedt. Deze optie is een stukje duurder, maar praktisch in gebruik als je het wat meer toepast, en met een professioneel resultaat.

De derde keuze is de LARP optie: waan je een renaissancekunstenaar met een veer op je hoed, een echt chique facsimile-zilverstift zo gematerialiseerd uit een Van Eyck-schilderij en gebruik grondering volgens authentiek recept. Het kost wat, maar dan krijg je ook wat: vooral de belevenis, want het eindresultaat is vrijwel hetzelfde als de praktische, tweede optie.

Goedkope metalen

Zoals gezegd kost zilver je al gauw een paar euro per centimeter. Chinees zilver is goedkoper dan zilver uit Europese mijnen, vaak in Duitsland. Hier gelden veel strengere regels omtrent milieu en arbeidsomstandigheden. Om die reden koop ik mijn zilver als het lukt, liefst zo veel mogelijk Europees, bijvoorbeeld bij De Zilverwinkel.

De Zilverwinkel is een hele toegankelijke groothandel voor edelsmeden. In de webshop geldt geen minimum afname (nou ja, vanaf tien centimeter zilverdraad) en de verzendkosten zijn schappelijk. Dat gezegd hebbende: een tekenaar die niet monumentaal tekent, heeft aan een paar centimeter voorlopig genoeg en dan zijn de verzendkosten in verhouding een flink aandeel van de prijs: 13,50 + 5,00 euro.

Mijn tweede zilverstift (mijn eerste leende ik van een docent) kocht ik bij een edelsmid. Deze verkocht geen zilverstiften, maar gebruikte zelf wel zilverdraad. Een vriendschappelijke relatie met de edelsmid helpt, want onbewerkt zilverdraad doorverkopen doen edelsmeden normaal gesproken niet – en wat moeten ze er dan voor vragen, meer dan de groothandel?

In het Engels kun je behalve silverpoint ook het woord metalpoint gebruiken voor de techniek. De verschillende metalen leveren subtiele verschillen op. Aluminiumdraad kost centen per centimeter in hobbywinkels, zoals Pipoos.

Koperdraad kun je per meter kopen in kluswinkels en het plastic eraf strippen. Let op dat je massieve draad koopt in plaats van samengesteld uit veel dunne draadjes. Ik las ergens dat je koper zachter kunt maken door het te verhitten. Mijn houtkachel is blijkbaar niet heet genoeg want ik merkte nog weinig verschil.

Gevonden materialen

Koperdieven hebben menig kunstwerk en leiding vernield, maar per centimeter kost koper bijna niets. Met wat geluk vind je een restje op straat bij bouwwerkzaamheden dat voor een elektricien te klein is, maar waar een metalpointtekenaar een jaar kan tekenen.

Zilverstifthouders zijn duur. Vulpotloodhouders werken ook en zijn iets goedkoper. Misschien heb je er zelfs nog een liggen voor grafiet. Je kunt eenvoudige de kern wisselen voor het draad (en weer terug). De 2 mm houder is het makkelijkst te vinden. De meest gebruikelijke maten vulpotloodhouders liggen tussen de 0,1 en 0,9 mm, waarvoor het soms lastiger (maar niet altijd onmogelijk) is om passend draad te vinden.

Zelfgemaakte houders beginnen bij nul euro. Je kunt een dik takje pakken, er een gaatje in boren en het draad erin duwen. Dat werkt prima. Als de draad is afgesleten tot het hout, verkort je het hout met een mesje.

Papier

Voor metalpoint moet je papier prepareren. Het beste neem je dus papier dat bestand is tegen een natte grondering. Aquarelpapier is al gauw redelijk prijzig. Heel goedkoop papier of gratis karton of iets dergelijks is meestal niet zuurvrij en heeft dus een beperkte levensduur. Het is niet direct te zien maar goedkoop papier heeft ook slechte, onregelmatige vezels. Dit merk je direct als het papier vochtig wordt bij het prepareren: het trekt krom in allerlei richtingen en het komt niet meer goed.

De goedkoopste optie die toch werkt, is goedkoop aquarelpapier. Niet gratis maar het scheelt veel ellende. Goedkoop aquarelpapier is vaak ook grof. Dit heeft als nadeel dat de (in verhouding) keiharde stift blijft hangen en de grondering stuk maakt. Als je voorzichtig bent, werkt het. Soms vind je gladder goedkoop aquarelpapier. En anders neem je satiné/hot pressed. Meestal werk je met metalpoint toch op klein formaat en vallen de kosten in die zin mee.

Een andere optie bij klein werk is gewoon papier nemen wat je hebt. Te dun valt niet te prepareren, je hebt toch al gauw minimaal 200 gram nodig. Wat betreft de grofheid van goedkoop aquarelpapier: twee lagen gronderen en een beetje schuren. Of je laat het gewoon kromtrekken als je dat leuk vindt, het is kunst! Zuurvrij papier of karton is toch wel echt aan te raden als je het langer dan een week wil bewaren.

Een precieze prijs op papier plakken is moeilijk door de ontelbare mogelijkheden, maar het moge duidelijk zijn dat het niet voor iedereen duur hoeft te zijn.

Grond

Geprepareerd papier is behalve duur ook vrijwel niet te krijgen in Nederland. Zelfs via internet is dit lastig. Kant-en-klare grondering die speciaal voor zilverstift is gemaakt zoals die van Golden, is onnodig duur (108 euro per liter bij Van Beek).

Half-klare zilverstiftgrond zoals het mooie maar iets omslachtigere Traditional Silverpoint Ground van Rublev is veel goedkoper. Natural Pigments vraagt er 30 euro per kilo poeder (de goedkopere, grote verpakking), te mengen met gelijke delen water, wat grofweg een prijs van 15 euro per liter betekent.

Gesso van het huismerk van Gerstaecker kost 14 tot 19 euro per liter en kost veel minder moeite dan de traditionele, te verhitten grond. Let wel: niet elk merk gesso is even geschikt voor zilverstift.

Een eigen mengsel van houtlijm, water en kalk is het goedkoopst, maar het meeste werk en het meeste risico op mislukken. Een snufje wit pigment is optioneel, maar wel prettig om te voorkomen dat je ondergrond gelig wordt en je contrastdiepte nog kleiner. Je kunt er ook voor kiezen om juist een gekleurde grond te maken met ander pigment en dat te combineren met witte highlights, zoals de tekenaars in de renaissance deden: historisch correct en toch niet erg duur.

Fixeer

Fixeer is op zich optioneel, min of meer, maar ik raad het wel echt heel erg aan. Melk is serieus ook een optie, maar niet per se goedkoper en wel risicovoller.

Je tekening verkleurt en vervaagt door het oxidatieproces van koud grijs naar warm oranjebruin, je tekening wordt ook veel lichter en boet dus veel van haar contrast in. In zeer vochtige ruimtes oxideert de tekening ook niet gelijkmatig maar vlekkig, dat kan storen.

Kies een zuurvrije fixeer, geen haarlak. Dat haarlak geschikt is als fixeer is onzin. Fixeer van een tekenwinkel is vrijwel altijd zuurvrij en je doet er best lang mee, dus per tekening kost het je niet veel. Een bus van bijvoorbeeld Winsor & Newton Artists’ soft fixative kost bij Gerstaecker een klein tientje.

Schuren

Schuurpapier kost geld en je slijt er heel snel doorheen met een metalen stift dus je verbruikt veel. Een baksteen werkt ook en valt altijd wel ergens op een bouwplaats op te rapen – de steen hoeft tenslotte niet mooi te zijn, noch heel. Een min of meer regelmatig oppervlak is wel prettiger. Een baksteen zonder kiezels is dus beter.

Gummen

Metalpoint kun je gummen. Gummen is überhaupt optioneel. Als je het doet, werkt een harde, ruwe, witte (!) inktgum het beste. Die gaat een stuk sneller op dan je metalpoint. Mijn favoriete gum voor deze techniek is helaas slecht verkrijgbaar en kost je hoe dan ook een paar euro per stuk.

Met metalpoint valt gummen ook te voorkomen. Je kunt er heel licht mee schetsen. En omdat bijvoorbeeld zilver oxideert en uitveegt, blijft er van de schets bijna niets over als je deze niet tussentijds fixeert. Als je alles op de goede plek hebt, fixeer je wel en ga je de tekening uitwerken.

Totale kosten metalpoint

Het is lastig om de kosten van de drie opties (budget, hedendaags, facsimile) precies te vergelijken omdat de verschillende materialen in verschillende hoeveelheden worden geleverd. Een gemiddelde prijs voor geprepareerd papier is nog wel uit te rekenen per optie. Met de zilverstift is dat al lastiger. Om te beginnen is de goedkoopste optie niet zilver maar koper – maar de facsimile komt alleen in zilver.

Daarnaast loopt de facsimilestift taps toe: van een tot drie millimeter, drie centimeter lang, bij de goedkoopste optie (de rest van het metalen handvat is brons). Dat zou je moeten vergelijken met vijf centimeter dat 2 mm is over de hele lengte.

Als je vervolgens meer gaat tekenen, kun je de zilverdraad simpel vervangen in het omgetoverde vulpotlood, terwijl je voor het bronzen facsimile handvat een edelsmid nodig zou hebben om het van een nieuwe zilverpunt te voorzien, of het geheel moet vervangen.

De prijzen van de hedendaagse optie die ik zelf gebruik zijn te vinden in de webshop hier. De goedkoopste manier om metalpoint zelf een keer te proberen vind je hieronder op een rij en komt in totaal neer op minimaal 16 euro. Dit is nog optioneel uit te breiden met wit of een andere kleur pigment. Als je zelf een van deze materialen al hebt liggen, ben je voor nog minder klaar natuurlijk.

Budgetoptie

_{* Uitgelichte afbeelding bij artikel: detail uit The Food Drive Ball Pit (2025). Zilverstift op papier, 50 x 60 cm, Ben van der Wel.}